Kısaca: Korozyon, metal yüzeyinde anot ve katot bölgelerinin oluşması ve aralarında bir elektrolit (su, nemli toprak) bulunmasıyla başlar. Anotta metal elektron vererek çözünür, katotta bu elektronlar oksijen veya hidrojen iyonları tarafından tüketilir. Oluşan iyonlar birleşerek korozyon ürünlerini (örneğin pası) meydana getirir. Süreç; başlangıç, ilerleme ve hasar aşamalarından geçer.
Korozyonun oluşması için gerekenler
Sulu ortamlardaki korozyon bir pil gibi çalışır ve dört unsura ihtiyaç duyar: anot (metalin çözündüğü bölge), katot (elektronların tüketildiği bölge), elektrolit (iyonları taşıyan su veya nemli toprak) ve elektriksel bağlantı (genellikle metalin kendisi). Bu yapıya elektrokimyasal korozyon hücresi denir. Anot ve katot kavramları için anot ve katot yazımıza bakabilirsiniz.
Korozyon aşama aşama nasıl oluşur?
- Elektrolit teması: Metal yüzeyi nem, yağmur suyu, yoğuşma veya nemli toprakla temas eder.
- Anot ve katot bölgelerinin oluşması: Yüzeydeki küçük farklılıklar (kaplama hasarı, çizik, tufal, kaynak, farklı oksijen erişimi) bazı bölgeleri anot, bazılarını katot yapar.
- Anot tepkimesi: Anotta demir atomları elektron vererek iyon hâline geçer ve elektrolite karışır (Fe → Fe²⁺ + 2e⁻). Metal kaybı burada başlar.
- Elektron akışı: Serbest kalan elektronlar metal içinden katot bölgesine akar.
- Katot tepkimesi: Katotta oksijen ve su elektronları alarak hidroksit iyonlarına dönüşür (O₂ + 2H₂O + 4e⁻ → 4OH⁻). Asidik ortamlarda hidrojen gazı açığa çıkar.
- Korozyon ürünlerinin oluşması: Demir ve hidroksit iyonları birleşir; oksijenle tepkimeye girerek pas olarak bilinen demir oksit-hidroksit bileşiklerine dönüşür.
- İlerleme: Koruyucu olmayan pas tabakası su ve oksijeni tutmaya devam eder; korozyon derinleşir.
- Hasar: Et kalınlığı azalır, oyuklar derinleşir; sonunda delinme, sızıntı veya taşıyıcı kapasite kaybı oluşur.
Örnek: Toprağa gömülü bir borunun hikâyesi
Kaplamalı yeni bir çelik boru toprağa döşenirken taşlı dolgu kaplamada küçük bir çizik açar. Yağmurlardan sonra toprak nemlenir ve çizikteki çıplak çelik elektrolitle temas eder. Çizik bölgesi çevresindeki geniş kaplamalı yüzeye göre anot gibi davranır ve tüm korozyon akımı bu küçük noktada yoğunlaşır. Boru güzergâhının bir bölümü killi, bir bölümü kumlu topraktan geçtiğinde oksijen farkı nedeniyle ek bir hücre oluşur. Birkaç yıl içinde çizik noktasında derin bir oyuk gelişir ve boru delinir. Dışarıdan hiçbir belirti görülmez; sorun ancak sızıntı başladığında fark edilir.
Bu senaryoda katodik koruma olsaydı, dışarıdan verilen akım çizikteki çıplak çeliği de katot yapar ve korozyon başlamazdı. Kaplama ile katodik korumanın birlikte kullanılmasının nedeni budur.
Korozyon hızını ne belirler?
- Elektrolitin iletkenliği: tuz ve klorür arttıkça hızlanır; düşük toprak direnci riski artırır.
- Oksijen erişimi ve akış hızı
- pH ve sıcaklık
- Anot ve katot alanlarının oranı: küçük anot–büyük katot en tehlikeli durumdur
- Bakteri faaliyeti
- Kaçak elektrik akımları
Etkenlerin ayrıntıları için korozyona ne sebep olur yazımıza bakın.
Korozyon neden bazı noktalarda yoğunlaşır?
Korozyon her zaman yüzeye eşit dağılmaz. Kaplama hasarları, kaynak dikişleri, birleşim yerleri, farklı metallerin temas noktaları, toprak türünün değiştiği bölgeler ve kaçak akımın çıktığı noktalar anot olarak öne çıkar. Bu bölgelerde metal kaybı çok hızlı olur. Yerel korozyon türleri için korozyon türleri rehberimize bakabilirsiniz.
Korozyon süreci nasıl durdurulur?
| Hücre unsuru | Durdurma yöntemi |
|---|---|
| Elektrolit | Kaplama ve boya ile metali ortamdan ayırmak |
| Anot | Katodik koruma ile yapının tamamını katot yapmak |
| Katot tepkimesi | Oksijen giderme, inhibitör kullanımı |
| Elektriksel bağlantı | Farklı metalleri yalıtmak |
Yöntemlerin karşılaştırması için korozyondan korunma yöntemleri yazımıza göz atın.
Sık sorulan sorular
Korozyon ne kadar sürede oluşur?
Ortama göre saatlerden yıllara kadar değişir. Islak çelikte pas birkaç saatte görünür hâle gelebilir; gömülü bir borunun delinmesi ise koşullara göre birkaç yıl ile birkaç on yıl sürebilir.
Korozyon kendiliğinden durur mu?
Bazı metallerde (alüminyum, paslanmaz çelik) koruyucu oksit tabakası korozyonu yavaşlatır. Çelikte ise pas koruyucu olmadığı için korozyon devam eder.
Kuru ortamda korozyon oluşur mu?
Elektrokimyasal korozyon oluşmaz; ancak yüksek sıcaklıkta gazlarla doğrudan kimyasal korozyon olabilir.
İlgili rehberler
Korozyonu başlamadan durdurun
Gömülü boru hatları ve tanklar için katodik koruma projelendirme ve uygulama hizmeti alın.
