Korozyon kontrolü, elektriksel devreler ve elektrokimyasal reaksiyonlar söz konusu olduğunda en çok karıştırılan sorulardan biri “Anot artı mı eksi mi?” sorusudur. Bu sorunun cevabı aslında işlem türüne göre değişir. Çünkü anot, bir devrede her zaman aynı kutupta davranmaz; elektroliz, galvanik hücre ve katodik koruma gibi farklı süreçlerde anotun yükü tamamen farklı şekilde tanımlanır. Bu sebeple mühendislik uygulamalarında doğru tanımı yapmak, sistemin doğru çalışması için hayati öneme sahiptir.
Korozyon Kontrol gibi Ankara’da katodik koruma uygulamaları yapan firmalar için anotun doğru tanımlanması, sahadaki koruma akımının yönünü belirleyen en kritik noktalardan biridir. Bir boru hattının ya da metal bir yapının nasıl korunacağı, anotun çalışma mantığının doğru anlaşılmasına dayanır. Bu yüzden “anot artı mı, eksi mi” sorusuna tek bir cevap vermek yerine, işlem tipine göre açıklama yapmak gerekir.
Elektrokimyasal Hücrelerde Anotun Yükü
Galvanik hücre gibi kendiliğinden çalışan bir elektrokimyasal düzende anot her zaman negatif kutuptur. Bunun nedeni, oksidasyonun yani elektron verme reaksiyonunun anot üzerinde gerçekleşmesidir. Metal elektron verdiği için anot negatif yüklenir ve elektronlar devre üzerinden katoda doğru akar. Bu tür sistemlerde anot, sürekli olarak tüketilen yani korozyona uğrayan kısımdır.
Örneğin iki farklı metalin temas ettiği bir galvanik düzende daha aktif metal anot rolünü üstlenir. Bu metal oksitlenir ve zaman içinde tüketilir. Bu nedenle gemi gövdelerinde, boru sistemlerinde ve yer altı tanklarında kullanılan kurban anotların ‘negatif’ olması tamamen galvanik prensibe dayanır. Magnezyum, çinko ve alüminyum anotların tüketilme sebebi de budur: Anot, kendini feda eden metal olduğu için doğal olarak negatif kutup davranışı gösterir.
Elektroliz ve Katodik Koruma Sistemlerinde Anotun Yükü
Elektroliz gibi dışarıdan enerji verilen sistemlerde ise durum tam tersidir. Bu tür sistemlerde anot pozitif kutuptur. Çünkü dış kaynaktan verilen akım, elektronların anot bölgesinden uzaklaştırılmasını sağlar. Böylece anot pozitif kutup gibi davranır ve oksidasyon burada gerçekleşir.
Katodik koruma sistemleri de aynı mantıkla çalışır. Akım kontrollü (ICCP – Impressed Current) katodik koruma sistemlerinde anotlar pozitif kutba bağlanır. Daisy chain şeklinde toprak altına yerleştirilen anotlar, dış akım kaynağından aldığı enerjiyle metal yapıyı korur. Bu sistemlerde anot tüketilmez; grafit, MMO (Mixed Metal Oxide) gibi uzun ömürlü anotlar kullanılır. Bu anotların pozitif olması, metal yüzeydeki korozyonu neredeyse tamamen durdurur.
Ankara’da yer altı hatlarının, depo tanklarının ve sanayi tesislerinin katodik koruma tasarımında bu prensip zorunludur. Pozitif anot sayesinde metal yüzey katot hâline getirilir ve korozyon süreci engellenmiş olur.
Anot Artı mı Eksi mi?
Bu sorunun cevabı tek bir kalıp değildir, bağlama göre değişir:
- Galvanik hücrelerde (kendiliğinden çalışan sistemlerde):
Anot = Eksi (negatif) → Elektron veren, tüketilen kısımdır. - Elektroliz ve ICCP katodik koruma sistemlerinde (dış akım verilen sistemlerde):
Anot = Artı (pozitif) → Oksidasyonun gerçekleştiği, akımın uygulandığı kısımdır.
Bu farkı doğru anlamak hem laboratuvar işlemlerinde hem de büyük ölçekli korozyon kontrol projelerinde kritik önem taşır.