Kısaca: Anot, yükseltgenme (elektron verme) tepkimesinin gerçekleştiği elektrottur; katot ise indirgenme (elektron alma) tepkimesinin gerçekleştiği elektrottur. Bu tanım her durumda geçerlidir. Kutup işaretleri ise düzeneğe göre değişir: Pil gibi galvanik hücrelerde anot negatif, katot pozitif; elektroliz hücrelerinde ise anot pozitif, katot negatif kutuptur.
Anot ve katot nedir?
| Özellik | Anot | Katot |
|---|---|---|
| Tepkime | Yükseltgenme (oksidasyon) | İndirgenme (redüksiyon) |
| Elektron | Elektron verir | Elektron alır |
| Metal elektrotta | Metal çözünebilir (aşınır) | Metal çökelebilir veya korunur |
| İyon hareketi | Anyonlar (eksi iyonlar) anoda gider | Katyonlar (artı iyonlar) katoda gider |
| Galvanik hücrede kutup | Negatif (−) | Pozitif (+) |
| Elektroliz hücresinde kutup | Pozitif (+) | Negatif (−) |
Bu iki elektrot, bir elektrolit ve aralarındaki elektriksel bağlantıyla birlikte bir elektrokimyasal hücre oluşturur. Ayrıntılar için elektrokimyasal korozyon ve galvanik hücre yazılarımıza bakabilirsiniz.
Anot artı mı, eksi mi?
En sık karıştırılan konu budur. Cevap, hücrenin türüne bağlıdır:
- Galvanik hücre (pil, akü deşarjı, korozyon): Tepkime kendiliğinden gerçekleşir ve elektrik üretir. Anotta elektronlar serbest kalır; bu yüzden anot negatif kutuptur. Pilin “−” ucu anottur.
- Elektroliz hücresi (kaplama, akü şarjı, dış akım katodik koruma): Tepkime dışarıdan verilen elektrikle zorla gerçekleştirilir. Güç kaynağının pozitif ucu anoda bağlanır ve elektronları ondan çeker; bu yüzden anot pozitif kutuptur.
Kısacası: Anot her zaman elektron veren elektrottur. Artı veya eksi oluşu, hücrenin elektrik ürettiğine mi yoksa elektrik tükettiğine mi bağlıdır.
Kolay hatırlama yolu
- Anot = Oksidasyon: İkisi de sesli harfle başlar.
- Katot = İndirgenme (redüksiyon): İkisi de sessiz harfle başlar.
- Katyonlar katoda gider: İsimleri birbirine benzer.
Korozyonda anot ve katot
Metal yüzeyinde korozyon, küçük anot ve katot bölgeleri arasında akan akımla gerçekleşir. Anot bölgesinde metal elektron vererek iyon hâline geçer ve çözünür; metal kaybı burada olur. Katot bölgesinde ise elektronlar oksijen veya hidrojen iyonları tarafından tüketilir ve metal kaybı olmaz. Yani korozyonda zarar gören taraf her zaman anottur. İki farklı metal temas ettiğinde daha aktif olan anot olur (galvanik korozyon).
Katodik korumada anot ve katot
Katodik korumanın adı da buradan gelir: Korunacak yapı bilinçli olarak katot yapılır ve korozyon dışarıdan eklenen anotlara aktarılır.
| Sistem | Anot | Katot | Kutup |
|---|---|---|---|
| Galvanik anotlu | Magnezyum, çinko veya alüminyum anot (tükenir) | Korunan boru veya tank | Galvanik hücre: anot negatif |
| Dış akım kaynaklı | Anot yatağı (MMO, dökme demir, grafit) | Korunan boru veya tank | Redresörün + ucu anoda, − ucu yapıya bağlanır |
Dış akım sistemlerinde bu bağlantının ters yapılması, korunacak yapıyı anot hâline getirir ve yapı hızla korozyona uğrar. Bu yüzden devreye almada polarite mutlaka kontrol edilir. Ayrıntılar için katodik koruma nedir rehberimize bakabilirsiniz.
Diğer alanlarda anot ve katot
- Piller ve aküler: Deşarjda negatif uç anottur; şarj sırasında roller elektroliz mantığıyla tersine döner.
- Galvanik kaplama: Kaplanacak parça katottur; kaplama metali anottan çözünerek parçaya çöker.
- Diyotlar ve elektron tüpleri: Akımın girdiği uç anot, çıktığı uç katot olarak adlandırılır.
- Elektroliz: Suyun elektrolizinde anotta oksijen, katotta hidrojen açığa çıkar.
Sık sorulan sorular
Anot mu korozyona uğrar, katot mu?
Anot. Korozyonda metal kaybı anot bölgesinde olur.
Pilin artı ucu katot mudur?
Evet. Pil deşarj olurken artı uç katot, eksi uç anottur.
Katodik korumada boru neden eksi uca bağlanır?
Borunun katot olması için elektronların boruya doğru akması gerekir; redresörün negatif ucu bu elektronları boruya verir.
İlgili rehberler
Anot seçimi ve katodik koruma
Yapınız için doğru anot türünü ve sistemi birlikte belirleyelim.
