Kısaca: Korozyon türleri, metalin nasıl ve nerede zarar gördüğüne göre sınıflandırılır. En yaygınları genel (üniform) korozyon, çukurcuk korozyonu, galvanik korozyon, aralık korozyonu, gerilmeli korozyon çatlağı, taneler arası korozyon, erozyon korozyonu, mikrobiyolojik korozyon ve kaçak akım korozyonudur. Türü doğru tanımlamak, doğru önlemi seçmenin ilk adımıdır.
Korozyonun ne olduğunu ve nasıl oluştuğunu korozyon nedir rehberimizde anlattık. Bu yazıda türleri, belirtileri ve önlemleriyle tek tek ele alıyoruz.
Korozyon türleri karşılaştırma tablosu
| Tür | Görünüm | Tehlike düzeyi | Başlıca önlem |
|---|---|---|---|
| Genel | Yüzeyde eşit incelme, yaygın pas | Öngörülebilir | Kaplama, katodik koruma, korozyon payı |
| Çukurcuk | Küçük, derin oyuklar | Yüksek; delinmeye kadar fark edilmeyebilir | Uygun alaşım, klorür kontrolü, katodik koruma |
| Galvanik | Farklı metal temasında aktif metalde hızlı kayıp | Orta–yüksek | Yalıtım, uygun metal çifti |
| Aralık | Conta, cıvata ve bindirme altlarında | Yüksek | Tasarımda yarıkları önlemek, sızdırmazlık |
| Gerilmeli çatlak | İnce çatlaklar | Çok yüksek; ani kırılma | Gerilme azaltma, malzeme seçimi |
| Taneler arası | Tane sınırlarında ilerleyen bozulma | Yüksek | Doğru ısıl işlem, düşük karbonlu alaşım |
| Erozyon | Akış yönünde oluklar, parlak yüzeyler | Orta–yüksek | Akış hızının ve türbülansın azaltılması |
| Mikrobiyolojik | Yerel oyuklar, siyah çökeltiler | Yüksek | Katodik koruma (−950 mV), biyosit, temizlik |
| Kaçak akım | Akımın çıktığı noktada yoğun, yerel kayıp | Çok yüksek | Drenaj bağlantısı, izolasyon, ölçüm |
1. Genel (üniform) korozyon
En yaygın korozyon türüdür. Metal yüzeyinin tamamı yaklaşık aynı hızda incelir. Korozyon hızı ölçülebildiği ve öngörülebildiği için tasarımda “korozyon payı” bırakılarak hesaba katılabilir.
- Nerede görülür: Atmosfere açık çelik yapılar, korunmasız gömülü borular, tank iç yüzeyleri.
- Nasıl anlaşılır: Yüzeyin geniş bir bölümünde düzgün pas tabakası ve eşit et kalınlığı kaybı.
- Nasıl önlenir: Kaplama ve boya, galvaniz, gömülü ve batık yapılarda katodik koruma.
2. Çukurcuk (pitting) korozyonu
Yüzeyin büyük bölümü sağlam görünürken küçük noktalarda derin oyuklar oluşur. Oyuk içindeki ortam giderek asidikleşir ve korozyon kendi kendini hızlandırır. Toplam metal kaybı az olsa da boru veya tank duvarını kısa sürede delebileceği için en tehlikeli türlerden biridir.
- Nerede görülür: Paslanmaz çelik ve alüminyumun klorürlü ortamlardaki yüzeyleri; kaplama hasarı olan gömülü borular.
- Nasıl anlaşılır: Küçük pas lekeleri veya noktalar; altında derin oyuklar. Et kalınlığı ölçümünde yerel düşüşler.
- Nasıl önlenir: Ortama uygun alaşım seçimi (örneğin molibdenli paslanmaz çelik), klorür birikiminin önlenmesi, gömülü yapılarda katodik koruma.
3. Galvanik korozyon
Farklı elektrokimyasal potansiyele sahip iki metal aynı elektrolit içinde temas ettiğinde, daha aktif metal anot olur ve normalden çok daha hızlı korozyona uğrar. Daha soylu metal ise korunur. Katodik korumanın galvanik anotlu türü bu prensibi bilinçli olarak kullanır.
- Nerede görülür: Çelik boruya bağlanan bakır veya pirinç bağlantılar, alüminyum ve çelik birleşimleri, gemi tesisatları.
- Nasıl anlaşılır: Birleşim noktasının hemen yanında, aktif metalde yoğun korozyon.
- Nasıl önlenir: Farklı metallerin arasına yalıtkan conta veya manşon koymak, galvanik serisinde birbirine yakın metaller seçmek, küçük anot–büyük katot oranından kaçınmak. Ayrıntılar: galvanik korozyon.
4. Aralık (yarık) korozyonu
Conta altları, cıvata başları, bindirme birleşimleri ve birikinti altları gibi dar boşluklarda oksijenin azalmasıyla oluşur. Boşluk içi anot, dışarısı katot gibi davranır.
- Nerede görülür: Flanşlı bağlantılar, cıvatalı birleşimler, yalıtım malzemesi altları.
- Nasıl anlaşılır: Birleşim yerlerinde sızıntı, cıvata ve conta altında pas.
- Nasıl önlenir: Yarık oluşturmayan tasarım, kaynaklı birleşimler, sızdırmazlık malzemeleri, düzenli temizlik.
5. Gerilmeli korozyon çatlağı
Çekme gerilmesi altındaki bir metal, belirli bir korozif ortamla birlikte bulunduğunda ince çatlaklar oluşur ve bu çatlaklar ilerleyerek ani kırılmaya yol açabilir. Gömülü boru hatlarında yüksek pH ve nötr pH türleri bilinir.
- Nerede görülür: Yüksek basınçlı boru hatları, kazanlar, klorürlü ortamdaki paslanmaz çelik parçalar.
- Nasıl anlaşılır: Gözle görülmesi zor ince çatlaklar; çoğu zaman tahribatsız muayeneyle bulunur.
- Nasıl önlenir: Kalıntı gerilmelerin azaltılması, uygun malzeme, kaplama kalitesi ve doğru katodik koruma seviyesi.
6. Taneler arası korozyon
Metalin mikro yapısındaki tane sınırları boyunca ilerler. Özellikle paslanmaz çeliklerde kaynak sırasında tane sınırlarında krom karbür oluşması ve çevresinin kromca fakirleşmesi sonucu görülür.
- Nerede görülür: Uygun olmayan ısıl işlem görmüş veya kaynaklanmış paslanmaz çelikler, bazı alüminyum alaşımları.
- Nasıl anlaşılır: Kaynak bölgesine paralel şeritler hâlinde bozulma; yüzeyden taneler kopabilir.
- Nasıl önlenir: Düşük karbonlu (L tipi) veya stabilize alaşımlar, doğru kaynak prosedürü ve ısıl işlem.
7. Erozyon korozyonu
Akışkanın mekanik aşındırma etkisi, metal yüzeyindeki koruyucu tabakayı sürekli kaldırdığında korozyon hızlanır. Kavitasyon da bu grupta değerlendirilir.
- Nerede görülür: Pompa çarkları, dirsekler, vanalar, yüksek hızlı su hatları.
- Nasıl anlaşılır: Akış yönünde oluklar, dalga şekilli izler, pürüzsüz ve parlak aşınma yüzeyleri.
- Nasıl önlenir: Akış hızının düşürülmesi, keskin dönüşlerden kaçınılması, daha dayanıklı malzeme.
8. Mikrobiyolojik korozyon (MIC)
Bakteri ve diğer mikroorganizmaların faaliyetleri korozyonu başlatır veya hızlandırır. Oksijensiz, killi ve organik maddece zengin topraklarda yaşayan sülfat indirgeyen bakteriler (SRB) gömülü çelik yapılar için özellikle önemlidir.
- Nerede görülür: Oksijensiz topraklar, su depoları, atık su hatları, sulu yakıt tanklarının dibi.
- Nasıl anlaşılır: Siyah çökeltiler, kükürt kokusu, yerel derin oyuklar.
- Nasıl önlenir: Gömülü yapılarda daha negatif katodik koruma kriteri (genellikle −950 mV), biyosit ve düzenli temizlik.
9. Kaçak akım korozyonu
Tramvay, metro ve elektrikli demiryolları gibi doğru akımla çalışan sistemlerden toprağa kaçan akım, yakındaki boru hattına bir noktadan girip başka bir noktadan çıkar. Akımın çıktığı noktada metal hızla çözünür; bu tür korozyon birkaç ay içinde boru delebilir.
- Nerede görülür: Raylı sistemlere yakın boru hatları, kablo kılıfları; komşu dış akım katodik koruma sistemlerinin yakınındaki yapılar.
- Nasıl anlaşılır: Belirli noktalarda yoğunlaşan, hızlı ve yerel metal kaybı; potansiyel ölçümlerinde dalgalanmalar.
- Nasıl önlenir: Ölçümle kaynağın tespiti, drenaj bağlantıları, polarizasyon hücreleri, yalıtım ve dikkatli tasarlanmış katodik koruma.
Diğer korozyon türleri
- Seçici çözünme: Alaşımdaki bir elementin tercihli olarak çözünmesi; pirinçte çinkonun kaybı (dezinsifikasyon) ve dökme demirde grafitleşme gibi.
- Yüksek sıcaklık korozyonu (oksidasyon): Fırın, kazan ve egzoz gibi sıcak ortamlarda elektrolit olmadan gerçekleşen kimyasal korozyon.
- Atmosferik korozyon: Hava nemi ve kirleticilerle oluşan, genellikle genel korozyon karakterinde.
- AC korozyonu: Yüksek gerilim hatlarına paralel giden katodik korumalı boru hatlarında, alternatif akım etkisiyle oluşan yerel korozyon.
Hangi tür için hangi önlem?
Toprak ve su içindeki yapılarda genel, çukurcuk, galvanik, mikrobiyolojik ve kaçak akım korozyonunun ortak çözümü; kaliteli kaplama ile birlikte doğru tasarlanmış katodik korumadır. Gerilmeli çatlak ve taneler arası korozyonda ise malzeme ve imalat önlemleri öne çıkar. Yöntemlerin karşılaştırması için korozyondan korunma yöntemleri yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
En tehlikeli korozyon türü hangisidir?
Gözle fark edilmesi zor olan ve ani hasar yaratan türler: çukurcuk korozyonu, gerilmeli korozyon çatlağı ve kaçak akım korozyonu. Genel korozyon ise öngörülebildiği için daha kolay yönetilir.
Gömülü borularda en sık hangi tür görülür?
Kaplama hasarlarında yoğunlaşan yerel (çukurcuk benzeri) korozyon, oksijensiz zeminlerde mikrobiyolojik korozyon ve raylı sistemlere yakın hatlarda kaçak akım korozyonu.
Korozyon türü nasıl tespit edilir?
Görsel inceleme, et kalınlığı ölçümü, laboratuvar analizi ve gömülü yapılarda potansiyel ile kaçak akım ölçümleri birlikte değerlendirilir.
Paslanmaz çelikte hangi türler görülür?
Klorürlü ortamlarda çukurcuk ve aralık korozyonu, kaynak bölgelerinde taneler arası korozyon ve gerilme altında gerilmeli korozyon çatlağı.
İlgili rehberler
Boru hattınızda korozyon riski mi var?
Potansiyel ve kaçak akım ölçümleriyle mevcut durumu belirleyelim, uygun katodik koruma çözümünü önerelim.
